DEPARTAMENT I (WYWIAD SB)

Przykładowe dokumenty dot. wywiadu cywilnego PRL w kontekście wizyty Papieża w 1983 r. z wprowadzeniem dr. Witolda Bagieńskiego

Od drugiej połowy lat pięćdziesiątych XX w. wywiad cywilny PRL interesował się Watykanem. Informacje na jego temat były zdobywane przede wszystkim przez oficerów Departamentu I MSW pracujących w rezydenturze w Rzymie, która nosiła wówczas kryptonim „Baszta”. Funkcjonariusze gromadzili je za pośrednictwem agentów i innego rodzaju współpracowników, a także na podstawie pozostałych dostępnych im źródeł. Ważniejsze doniesienia przekazywano do kraju poprzez depesze szyfrowe wysyłane do Warszawy drogą radiową. Z kolei większe notatki, opracowania oraz oryginalne dokumenty trafiały do centrali za pośrednictwem poczty dyplomatycznej, za której przewożenie odpowiadali kurierzy MSZ.

Odbiorcami meldunków na temat spraw związanych z Kościołem katolickim były na ogół dwie komórki wywiadu. Pierwszą z nich był Wydział III Departamentu I MSW, który odpowiadał za rozpracowywanie Stolicy Apostolskiej i europejskich krajów należących do Paktu Północnoatlantyckiego. Główna sprawa operacyjna dotycząca działań wywiadu w Watykanie nosiła kryptonim „Morbo”. Niestety, nie zachowała się ona do dnia dzisiejszego – funkcjonariusze SB zniszczyli ją w całości jesienią 1989 r. W tym samym czasie wybrakowano również wiele innych, powiązanych z nią akt, a także dużą liczbę teczek agentów i innych osób, za pomocą których zdobywano wiadomości wywiadowcze. Na szczęście nie zniszczono jednak wszystkiego i przynajmniej część ówczesnych działań można dziś opisywać.

Drugą jednostką, do której spływały meldunki wywiadowcze na temat Stolicy Apostolskiej, był Wydział XVII, który zajmował się działalnością analityczną. Na podstawie materiałów nadsyłanych przez rezydentury i wydziały operacyjne centrali opracowywano syntetyczne notatki informacyjne, które były przeznaczone dla decydentów politycznych, innych jednostek resortu, a także tzw. bratnich służb z krajów bloku wschodniego.

W chwili, gdy do Warszawy dotarły informacje o planowanej wizycie papieża Jana Pawła II w PRL, centrala wywiadu poleciła swoim rezydenturom zagranicznym zbieranie wszelkich istotnych wiadomości na jej temat. W pierwszej kolejności chodziło o informacje o charakterze poufnym, czyli takie, które mogły ukazać niewidzialne na pozór tło bieżących i przyszłych wydarzeń. W związku z tym, że do pielgrzymki miało dojść w okresie stanu wojennego, zarówno władze, jak i organy bezpieczeństwa Polski Ludowej były zainteresowane wszelkimi sygnałami, które mogłyby wskazywać na to, czy i ewentualnie w jaki sposób papież udzieli poparcia „Solidarności”, a także z kim się spotka. Tradycyjnie starano się też ustalić, jakie są zamierzenia episkopatu Polski i poszczególnych duchownych związane z tym wydarzeniem. Wszystkie te dane były potrzebne władzom PRL przy konstruowaniu i realizacji polityki wobec Kościoła katolickiego oraz środowisk antykomunistycznych w Polsce.

Publikowane dokumenty pochodzą ze zbioru materiałów archiwalnych po Wydziale Informacyjnym Departamentu I MSW. Są wśród nich zarówno szyfrogramy z rezydentur, meldunki wydziałów operacyjnych, jak i gotowe notatki opracowane przez funkcjonariuszy na potrzeby peerelowskich władz. Część z nich powstała w okresie przed pielgrzymką, część w trakcie jej trwania, a pozostałe mają charakter podsumowujący jej przebieg. Informacje w nich zawarte pokazują, jakimi zagadnieniami interesowali się funkcjonariusze i odkrywają część zakulisowych aspektów tego ważnego wydarzenia.

dr Witold Bagieński

  • Szyfrogram nr 1471 z dn. 27 II 1983 r. z Waszyngtonu aspektów politycznych zbliżającej się wizyty Papieża w Polsce, IPN BU 0449/31 t. 6, s.116, cały dokument w załączonym pliku .pdf
    Szyfrogram nr 1471 z dn. 27 II 1983 r. z Waszyngtonu aspektów politycznych zbliżającej się wizyty Papieża w Polsce, IPN BU 0449/31 t. 6, s.116, cały dokument w załączonym pliku .pdf
  • Meldunek z dn. 23 IV 1983 r. dot. pobytu w Polsce ks. A. Bonieckiego i jego wypowiedzi w związku ze zbliżającą się wizytą Papieża, IPN BU 0449/31 t. 6, s.279-280, cały dokument w załączonym pliku .pdf
    Meldunek z dn. 23 IV 1983 r. dot. pobytu w Polsce ks. A. Bonieckiego i jego wypowiedzi w związku ze zbliżającą się wizytą Papieża, IPN BU 0449/31 t. 6, s.279-280, cały dokument w załączonym pliku .pdf
  • Notatka informacyjna z dn. 23 V 1983 r. dot. planowanych przez opozycję nowych demonstracji ulicznych, IPN BU 0449/31 t. 8, s.51, cały dokument w załączonym pliku .pdf
    Notatka informacyjna z dn. 23 V 1983 r. dot. planowanych przez opozycję nowych demonstracji ulicznych, IPN BU 0449/31 t. 8, s.51, cały dokument w załączonym pliku .pdf
  • Meldunek z dn. 10 VI 1983 r. dot. zainteresowania Departamentu Stanu USA wizytą Papieża w Polsce, IPN BU 1585/3918, s.2-3, cały dokument w załączonym pliku .pdf
    Meldunek z dn. 10 VI 1983 r. dot. zainteresowania Departamentu Stanu USA wizytą Papieża w Polsce, IPN BU 1585/3918, s.2-3, cały dokument w załączonym pliku .pdf
  • Szyfrogram nr 4674 z dn. 13 VI 1983 r. z Rzymu dot. aspektów politycznych w programie planowanej wizyty Papieża, IPN BU 0449/31 t. 5, s. 16 (meldunek Cappino), IPN BU 0449/31 t. 5, s.10, cały dokument w załączonym pliku .pdf
    Szyfrogram nr 4674 z dn. 13 VI 1983 r. z Rzymu dot. aspektów politycznych w programie planowanej wizyty Papieża, IPN BU 0449/31 t. 5, s. 16 (meldunek Cappino), IPN BU 0449/31 t. 5, s.10, cały dokument w załączonym pliku .pdf
  • Notatka informacyjna z dn. 13 VI 1983 r. dot. planowanego spotkania Jana Pawła II z Lechem Wałęsą i Lechem Kaczyńskim, IPN BU 0449/31 t. 5, s.18, cały dokument w załączonym pliku .pdf
    Notatka informacyjna z dn. 13 VI 1983 r. dot. planowanego spotkania Jana Pawła II z Lechem Wałęsą i Lechem Kaczyńskim, IPN BU 0449/31 t. 5, s.18, cały dokument w załączonym pliku .pdf
  • Meldunek z dn. 18 VI 1983 r. dot. zainteresowania korpusu dyplomatycznego krajów zachodnich wizytą Papieża w Polsce, IPN BU 1585/3918, s.64-65, cały dokument w załączonym pliku .pdf
    Meldunek z dn. 18 VI 1983 r. dot. zainteresowania korpusu dyplomatycznego krajów zachodnich wizytą Papieża w Polsce, IPN BU 1585/3918, s.64-65, cały dokument w załączonym pliku .pdf
  • Notatka informacyjna z dn. 18 VI 1983 r. dot. nastrojów wśród aktywu PZPR w środowiskach dziennikarskich i wydawniczych Warszawy, IPN BU 0449/53 t. 4, s.12, cały dokument w załączonym pliku .pdf
    Notatka informacyjna z dn. 18 VI 1983 r. dot. nastrojów wśród aktywu PZPR w środowiskach dziennikarskich i wydawniczych Warszawy, IPN BU 0449/53 t. 4, s.12, cały dokument w załączonym pliku .pdf
  • Meldunek z dn. 22 VI 1983 r. dot. opinii korpusu dyplomatycznego krajów socjalistycznych na Zachodzie na temat przebiegu wizyty Papieża w Polsce, IPN BU 1585/3918, s.35-36, cały dokument w załączonym pliku .pdf
    Meldunek z dn. 22 VI 1983 r. dot. opinii korpusu dyplomatycznego krajów socjalistycznych na Zachodzie na temat przebiegu wizyty Papieża w Polsce, IPN BU 1585/3918, s.35-36, cały dokument w załączonym pliku .pdf
  • Szyfrogram nr 4991 z dn. 23 VI 1983 r. z Rzymu dot. komentarzy na tematu przebiegu wizyty Papieża w PRL, IPN BU 0449/9 t. 3, s.136, cały dokument w załączonym pliku .pdf
    Szyfrogram nr 4991 z dn. 23 VI 1983 r. z Rzymu dot. komentarzy na tematu przebiegu wizyty Papieża w PRL, IPN BU 0449/9 t. 3, s.136, cały dokument w załączonym pliku .pdf
  • Szyfrogram nr 5012 z dn. 23 VI 1983 r. z Nowego Jorku dot. komentarzy na tematu przebiegu wizyty Papieża w PRL, IPN BU 0449/9 t. 3, s.139-140, cały dokument w załączonym pliku .pdf
    Szyfrogram nr 5012 z dn. 23 VI 1983 r. z Nowego Jorku dot. komentarzy na tematu przebiegu wizyty Papieża w PRL, IPN BU 0449/9 t. 3, s.139-140, cały dokument w załączonym pliku .pdf
  • Efekty polityczne i psychologiczne II pielgrzymki Jana Pawła II do  Polski w stosunkach PRL-RFN, IPN BU 0449/9 t. 3, s.264-268, cały dokument w załączonym pliku .pdf
    Efekty polityczne i psychologiczne II pielgrzymki Jana Pawła II do Polski w stosunkach PRL-RFN, IPN BU 0449/9 t. 3, s.264-268, cały dokument w załączonym pliku .pdf

 

Pliki do pobrania